JHS Portal/Ghanaian Language (Akuapem Twi)/Adeyɛ ne Ɔkyerɛfo wɔ Akuapem Twi mu
All Topics
TWIJHS 1 • Term 1Topic 4Free Trial Lesson

Adeyɛ ne Ɔkyerɛfo wɔ Akuapem Twi mu

Sua adeyɛ (verbs), ne kabea horo (tenses), ne ɔkyerɛfo (adjectives) ne ne dwumadie.

Curated Video Lesson

Visual explanation and practical step-by-step walk-through

Watch on YouTube

Comprehensive Study Notes

Aligned with Ghana NaCCA & WAEC BECE syllabus standards

Topic Introduction & Real-World Context:

Adeyɛ (Verb) yɛ asɛmfua a ɛkyerɛ adwuma anaa nneyɛe a obi reyɛ, tebea a obi wom, anaa biribi a eresi. Ɔkyerɛfo (Adjective) nso kyerɛkyerɛ edin su mu kɔ akyiri.

What You Will Master in This Lesson (NaCCA Objectives):

Kyerɛ Adeyɛ (Verb) ase na fa nsɛmfua pɔtee kyerɛ ne su.
Kyerɛ berɛ horo (Tenses): Mprempren Berɛ (Present), Berɛ a Atwam (Past), ne Daakye Berɛ (Future).
Kyerɛ Kasamu a Ɛpow (Negation of Verbs) ho mmara.
Kyerɛkyerɛ Ɔkyerɛfo (Adjective) dwumadi ase wɔ kasamu mu.

1. Adeyɛ ne Ne Berɛ Horo (Verbs and Tenses)

Wɔ Akuapem Twi mu no, berɛ a adwuma no si no sesa adeyɛ no kwan a wɔfa so twerɛ:
Mprempren Berɛ a Ɛkɔ So (Present Continuous): Yɛde 're-' to adeyɛ anim (e.g., Kofi re-kɔ sukuu; Ama re-didi).
Berɛ a Atwam (Simple Past): Wɔtaa ma nnyegyei a etwa to no tenten anaa wɔde '-e' / '-ɛ' to ano (e.g., Kofi kɔ-e; Ama didi-i; Boadi twerɛ-ɛ).
Daakye Berɛ (Future Tense): Yɛde 'bɛ-' to adeyɛ anim (e.g., Kofi bɛ-kɔ; Yɛ-bɛ-didi).
Berɛ a Ɛkɔ So Daa (Habitual): Yɛde adeyɛ kɛkɛ di dwuma a akyerɛwde foforo biara nni anim (e.g., Kofi kɔ sukuu daa).
Key Takeaway: Berɛ nyinaa 're-' kyerɛ nea eresi seesei, 'bɛ-' kyerɛ nea ɛbɛba daakye, na akyi nnyegyei tenten kyerɛ nea atwam.

2. Adeyɛ Mpow (Negation of Verbs)

Sɛ yɛpɛ sɛ yɛpow adeyɛ bi (saying 'did not' or 'does not') a:
Yɛde hwene nnyegyei 'n-' anaa 'm-' to adeyɛ no anim pɛpɛɛpɛ.
Mfatoho: kɔ -> n-kɔ (ɔnkɔ); bɔ -> m-bɔ (ɔmmɔ); pɛ -> m-pɛ (mompɛ).
Daakye berɛ mpow: 'remm-' anaa 'ren-' (e.g., ɔrenkɔ, wɔremma).
Key Takeaway: Hwɛ no yiye: /m-/ di 'b, p, m' anim daa bere a yɛrepow adeyɛ no.

3. Ɔkyerɛfo (Adjectives)

Ɔkyerɛfo yɛ asɛmfua a ɛkyerɛkyerɛ edin su mu. Wɔ Twi mu no, ɔkyerɛfo taa di edin no akyi:
Su ne Bɔberɛ: kɛse, kakraba, tenten, tiatia (abofra kɛse, dua tenten).
Ahosuo: tuntum, fitaa, kɔkɔɔ, ahabanmon (atade tuntum, krataa fitaa).
Dodow: bebree, pii, kakra (nnipa bebree, nsu kakra).
Key Takeaway: Wɔ Borɔfo mu no, adjective di noun anim ('big tree'), nanso Twi mu no, ɔkyerɛfo di edin no akyi daa ('dua kɛse').
Common Mistakes Students Make in BECE Examinations:
⚠️Adjective a wɔde di edin anim wɔ Twi mu (twerɛ 'dan kɛse' na ɛnyɛ 'kɛse dan').
⚠️Mpow a wɔtwerɛ no te sɛ Borɔfo 'no' anaasɛ 'not' (fa 'n-' anaa 'm-' bata adeyɛ ho: 'ɔnni hɔ').
Teacher's BECE Exam Pro-Tips:
⭐Wɔ BECE mu no, taa hwehwɛ adeyɛ berɛ horo nsohwɛ mu: 're-' ne 'bɛ-'.
Quick Revision Summary Checklist:
Mahu berɛ horo anan a adeyɛ fa so.
Metumi apow adeyɛ biara wɔ Twi mu pɛpɛɛpɛ.
Metumi afa ɔkyerɛfo akyerɛkyerɛ edin su mu.

Step-by-Step Worked Examples (2)

Real BECE exam-standard problems with complete solution steps

Example 1: Adeyɛ Kabea a Atwam Nkyerɛw
Problem StatementKyerɛw adeyɛ nsɛmfua yi wɔ Bere a Atwam (Past Tense) kabea mu: 'bisa', 'kenkan', 'kɔ'.
Step-by-Step Solution:

Anammɔn 1: 'bisa' atwam kabea yɛ 'bisae'.

Anammɔn 2: 'kenkan' atwam kabea yɛ 'kenkanee'.

Anammɔn 3: 'kɔ' atwam kabea yɛ 'kɔɔ'.

💡
Key Takeaway / Exam Rule: Akuapem Twi past tense trɛw akyire nnyegyei no mu anaa ɛde '-e' ka ho.
Example 2: Ɔkyerɛfo Dodow Kabom
Problem StatementYɛ kasamu yi dodow: 'Abarimaa tenten no tɔɔ lɔre foforo.'
Step-by-Step Solution:

Anammɔn 1: 'Abarimaa' dodow yɛ 'Mmarimaa'.

Anammɔn 2: 'tenten' dodow yɛ 'atenten'.

Anammɔn 3: 'lɔre' dodow yɛ 'alɔre' anaa 'lɔre horo'.

Anammɔn 4: 'foforo' dodow yɛ 'afoforo'.

Kasamu no nyinaa dodow: 'Mmarimaa atenten no tɔɔ alɔre afoforo.'

💡
Key Takeaway / Exam Rule: Wɔ Twi mu no, edin dodow ma ɔkyerɛfo no nso sesa kɔ dodow mu.
Mastery Diagnostic Quiz

Ready to test your knowledge on Adeyɛ ne Ɔkyerɛfo wɔ Akuapem Twi mu?

Timed computerized test with instant feedback, scoring, and comprehensive question rationales.